فصل 11

وجوه نقد و اوراق بهادار قابل داد و ستد

 

منابع و ماهيت وجوه نقد

 

وجوه نقد شامل : 1- وجوه نزد بانكها ( حسابهاي جاري ) 2- وجوه موجود در صندوق 3- تنخواه گردان و همچنين موجودي حساب پس انداز مي باشد كه فروشهاي نقدي ،وصول مطالبات و واريز افزايش سرمايه باعث افزايش اين حسابها و مخارج واحد تجاري سبب كاهش آنها مي شود . ماهيت نقدينگي اين حسابها خطر كشف نشدن سوء استفاده از آنها را افرايش مي دهد .

گاهي براساس مفاد قراردادهاي دريافت وام بانكي موجودي حساب بانكي نبايد از مبلغ معيني كمتر شود كه به آن  مانده جبراني  مي گويند ، در ديگرموارد حساب خاصي براي نگهداري مانده جبراني افتتاح مي شود .

 

هدفهاي حسابرسان از رسيدگي به وجوه نقد تعيين موارد زير است :

 

1-    كفايت كنترلهاي داخلي معاملات نقدي

2-    اعتبار مبالغ ثبت شده ( وجود و مالكيت )

3-    ثبت دفاتر بودن تمام حسابهاي وجوه نقد ( كامل بودن )

4-    صحت محاسبات رياضي جداول و صورت هاي وجوه نقد و مطابقت آنها با حسابهاي دفتر كل .

5-    كفايت افشاء و مطلوبيت ارائه وجوه نقد ، شامل وجوه يا محدوديت ( مانند : مانده جبراني ) .

اعتبار موارد ثبت شده بابت وجوه نقد بيشترين اهميت را نزد حسابرسان دارد ، زيرا وجوه نقد ممكن است بيش از واقع نشان داده شود و همچنين در طول سال مالي از اين وجوه سوء استفاده شده باشد ، هرچند اين وجوه نقد در پايان سال بدرستي ارائه شده باشد ، در اين رابطه كتاب يك مثال آورده است كه مي توان به آن مراجعه نمود .

 

مشكل حسابرسان نادرست بودن مبلغ وجوه نقد نيست ، بلكه صرف تخلف و اثر آن بر ساير حسابهاست در نتيجه حسابرسان پرسشهاي اساسي زير را مطرح مي كند :

 

1-      آيا دفاتر و مدارك صاحبكار تمام معاملات نقدي رخ داده در طول سال را منعكس مي كند .

2-      آيا تمام پرداختهاي نقدي داراي مجوز بوده و براي مقاصد تجاري صورت گرفته است .

 

نمونه اي از تخلفاتي كه مي تواند در اثر جستجو افشا شود بشرح زير است :

1-      برداشت از وجوه نقد دريافتي قبل از ثبت آنها .

2-      پرداخت بابت مواد و كالايي كه دريافت نشده .

3-      پرداخت هاي تكراري .

4-      پرداخت اضافي به كاركنان يا پرداخت به كاركنان واهي .

5-      پرداخت بابت مخارج شخصي رؤساء يا اشخاص وابسته .

 

البته ممكن است در بعضي موارد هم مديريت يك شركت داراييها را كمتر از واقع نشان دهد تا ماليات كمتري بپردازد يا صاحب كار بخواهد به منظور پرداخت رشوه و پرداخت هاي غير قانوني حساب جاري مخصوصي نزد بانك داشته باشد كه اطلاعات مربوط به آن در دفاتر ثبت نشود .

 

 

زمان لازم براي حسابرسي وجوه نقد:

 

 اگرچه مانده وجوه نقد در پايان سال ممكن است نسبتاً ناچيز باشد ، اما جمع مبالغ ورودي و خروجي به حساب وجوه نقد در طول سال اغلب به مراتب بيشتر از هر حساب ديگري است ، در نتيجه رسيدگي به وجوه نقد در هر كار حسابرسي از اهميت ويژه اي برخوردار است و حسابرسان به چند دليل به وجوه نقد تاكيد نسبي دارند ، بدهيها ، درآمد و هزينه ها و بيشتر ديگر داراييها با وجوه نقد سرو كار دارند .

دليل ديگر رسيدگي به وجوه نقد ، نقدينگي كامل آن است كه بيشترين وسوسه را براي سرقت و سوء استفاده  بر مي انگيزد ، كشف تقلب  در صورتي بر مطلوبيت ارائه صورتهاي مالي اثر مي گذارد كه مبلغ تقلب با اهميت باشد و در غير اينصورت در خصوص تقلبات كوچك كاركنان حسابرسان موضوع را با مديريت و كميته حسابرسي هيئت مديره در ميان مي گذارد .

كنترل هاي داخلي وجوه نقد :

امور مالي شركت كه زير نظر خزانه داراست بيشترين مسئوليت مربوط به وجوه نقد را عهده دار است.

 

وظايف امورمالي

 

1-    انجام دادن اموردريافت وتحويل وجوه نقدبه بانك ، امضاي چكها، سرمايه گذاري وجوه نقد ما زاد بر نياز وحفاظت از وجوه نقد ، اوراق بهادا ر قابل داد وستد وساير دارايهاي قابل داد و ستد ، تهيه بودجه  وجوه نقد و ترتيب تامين مالي كوتاه و بلند مدت مناسب ترين حالت آن است كه وظايف امورمالي وحسابداري به گونه اي تلفيق شود كه ازبرآورده شدن موارد زيراطمينان دهد .

1-    تمام وجوه نقدي كه بايدوصول مي شددرواقع درياقت شده به دقت ثبت گرديده به موقع به بانك واگذار شده است .

2-     پرداختهاي نقدي تنها براي هدفهاي مجاز صورت گرفته وبه درستي ثبت دفاتر شده است .

3-     موجودي وجوه نقد درحدكفايت نه بيشتر وبر اساس پيش بيني دريافت وپرداختهاي مربوط به عمليات عادي نگهداري مي شود.

قواعد كلي براي دستيابي به كنترلهاي داخلي وجوه نقد مي تواند به شرح زيرباشد كه به چند مورد آن اشاره مي شود .

1-    به هيچ يك از كاركنان اجازه داده نشود كه تمام امور مربوط به يك معامله را از ابتدا تا انتها به تنهايي انجام دهد .

2-    وجوه دريافتي را سريعاً در دفاتر ثبت شود .

3-    مشتريان را ترغيب كنيد كه بابت وجوه پرداختي خود رسيد دريافت كنند و جمع نوارهاي صندوق را به طور مرتب مشاهده و كنترل كنيد .

4-    دريافتي هاي هر روز را دست نخورده به بانك بسپاريد .

5-    تمام پرداخت هاي نقدي را با چك انجام دهيد .

6-    صورت مقايرت بانك همه ماهه و توسط شخصي كه مسئوليتي در مورد صدور چك يا حفاظت از وجوه نقد نداشته باشد تهيه شود .

 

 

 

 

سيستم كنترل داخلي دريافت هاي نقدي:

 

فروشهاي نقدي قويترين كنترل براي فروشهاي نقدي زماني بدست مي آيد كه دو يا چند نفر از كاركنان ( معمولاً يك فروشنده و يك صندوق دار ) در هر معامله مشاركت داشته باشد ، مانند : رستورانها و سينماها و ... چنانچه بليط هاي سينما يا صورت حساب رستورانها به طور پياپي شمار گزاري شده باشد و حساب تمام شماره ها پس داده شود اين تقسيم مسئوليت عامل موثري در پيشگيري از تقلب خواهد بود .

در بيشتر خرده فروشيها تنها يكي از كاركنان جنس را مي فروشد و كالا را تحويل مشتري داده ، وجه را دريافت و معامله را ثبت مي نمايد ، در اين موارد استفاده از صندوقهاي نوار دار براي دريافت وجوه و سيستمهاي استقرار پايانه و ماشينهاي صورت حساب چند نسخه اي مي تواند از نادرستيها پيشگيري كند .

 

 

 

ويژگي هاي صندوقهاي نوار دار در خرده فروشي ها:

 

1-    نمايش مبلغ فروش     2- رسيد چاپي و تحويل به مشتري     3- انباشت جمع مبلغ فروشهاي روزانه بر روي نوار ماشين در جايگاه قفل دارد .

 

 

ويژگي هاي كنترلي ماشين هاي صدور صورت حساب:

 

بعلت اينكه صورتحساب فروش در سه نسخه تهيه مي شود و دو نسخه آن از ماشين خارج و نسخه سوم در داخل محفظه قفل داري جمع مي شود سبب تقويت سيستم كنترل داخلي مي شود و از احتمال دستكاري نسخه مخصوص دايره فروش و اختلاس از وجوه حاصل را مي كاهد .

 

وصول مطالبات:

 

بيشتر وصوليهاي كارخانجات و عمده فروشان بصورت دريافت چك مشتريان از طريق پست است ، كه احتمال اختلاس كاهش مي يابد مگر آنكه مسئوليت دريافت چك ،  به حساب بانك خوابانيدن چك و ثبت آن در حساب معين اشخاص تنها بعهده يكنفر باشد .

 

 

 

 

 

 

 

 

سيستم دريافت چك از طريق پست بشرح ذيل است:

 

1-    نامه هاي وارد شده در دبيرخانه گشوده مي شود .

2-    تهيه ليستي به نام ليست كنترل توسط يكي از كاركنان جهت دريافت چكها كه در آن ليست مشخصات يا شماره حساب مشتري ، شماره و مبلغ  چك ثبت مي شود ، نسخه اي از ليست كنترل براي خزانه دار ، نسخه ديگري همراه با چك هاي دريافتي براي صندوق دار و يك نسخه هم با نامه هاي همراه چك ها براي مسئول دفتر معين اشخاص ارسال مي گردد .

چه كنترل هايي مانع از اين مي شود كه متصدي دبيرخانه از وجوه دريافتي از مشتريان اختلاس نكند ، نامه همراه چكهاي اختلاس شده را دور نريزد و وجوه اختلاس شده را از ليست كنترل حذف نكند ؟

اولاً چكهاي دريافتي از طريق پست اصولاً در وجوه شركت است و ثانياً چناچه حساب مشتريان مربوط به بستانكار نشود ، آنان با دريافت صورتحساب بعدي به شركت اعتراض مي كنند ، اگر مشتريان بتوانند مدارك مثبتي را ارائه نمايند كه پرداخت وجه را به شركت اثبات نمايد و چكها نيز در ليست كنترل ثبت نشده باشد مسئوليت اختلاس آشكارا به دوش متصدي دبيرخانه خواهد بود .

برقراري كنترلهاي داخلي قوي مستلزم آن است كه مسئول حسابهاي معين اشخاص به رسيدهاي وجوه نقد دسترسي نداشته باشد و در صورت امكان واحد تجاري بايد هريك از مسئوليتهاي : 1- تنظيم فاكتورهاي فروش2- ثبت و ضبط حسابهاي معين اشخاص3- مطابقت دفتر معين اشخاص با دفتر كل 4- تنظيم ليست وجوه نقد 5- حفاظت از وجوه نقد دريافتي   6- عمليات وصول مطالبات و پي گيري مطالبات سررسيد گذشته را به كاركنان مستقل از يكديگر واگذار نمايد .

 

صندوق پستي ويژه:

 

در واقع نوعي از صندوق پستي است كه توسط بانك طرف حساب واحد تجاري كنترل و اداره مي شود كه بانك واحد تجاري هر روز چند نوبت مراسلات دريافتي را از صندوق مزبور برداشت نموده و به حساب واحد تجاري منظور نموده و فيش واريز وجه را براي واحد تجاري مي فرستد و چون بانك به مدارك حسابداري واحد تجاري دسترسي ندارد سيستم كنترل داخلي تقويت مي شود .

 

 

 

 

سيستم كنترل داخلي پرداختهاي نقدي:

 

تمام پرداخت ها به استثناي اقلام جزئي كه از تنخواه گردان پرداخت مي شود بايد با صدور چك انجام گيرد .

 

 

 

 

 

 

 

 

مزاياي پرداخت چك:

 

1-    مزيت اصلي پرداخت با چك رسيدي است كه به شكل پشت نويسي چك هنگام وصول آن ازبانك وانتقال چك به ديگران از مشتري دريلفت شود .

2-    تمركز صدور مجوز پرداخت نزد چند نفر مشخص ، يعني تنها افراد مجاز به امضاي چك ها .

3-    وجود مداركي دائمي براي پرداخت ها .

4-    كاهش وجوه نقد موجود در شركت .

 

در رابطه با كنترل چك ها لازم است تمام جك ها به ترتيب شماره هر سري استفاده گردد ، چكهاي استفاده نشده و باطل شده بايد با مراقبت كافي نگهداري شود تا مورد سوء استفاده قرار نگيرد ، مبلغ چك بايد توسط كامپيوتر يا ماشينهاي پرفراژ روي چك نوشته شود تا كسي نتواند مبلغ چك را تغيير دهد .

يكي از راههاي برقراري كنترلهاي داخلي قوي در مورد پرداخت هاي نقدي سيستم برگه اي است ، در سيستم برگه اي پيش از امضاء هر چك مدارك مثبته آن بررسي مي شود ، مسئوليت گرد آوري مدارك مثبته به عهده دايره حسابداري است و دايره حسابداري پيش از تصويب پرداخت بابت كالاي خريداري شده نسخه هاي سفارش خريد ، گزارش دريافت كالا و فاكتور خريد را گردآوري مي كند و پس از تطبيق و اطمينان اقدام به تهيه برگه و سپس آن را در پرونده موقت پرداخت ها به ترتيب تاريخ پرداخت بايگاني مي نمايد برگه و مدارك مثبته درروز پرداخت از پرونده موقت خارج و همراه چك كه از هر نظر به جز امضاء تكميل شده است به دايره خرانه داري ارسال مي گردد ، از آنجا كه در اين سيستم موضوع پرداخت پيش از صدور چك مورد بررسي و تصويب قرار مي گيرد و همچنين نه دايره حسابداري و نه دايره خزانه داري هيچ يك نمي توانند بدون بررسي ديگري وجوه نقد را پرداخت كند از كنترل هاي داخلي قوي برخورداري است .

 

كنترل هاي داخلي تنخواه گردان:

 

كنترل هاي داخلي در مورد پرداختهاي از محل تنخواه گردان در زمان ترميم مخارج انجام شده اعمال مي شود نه در زمان هر پرداخت ناچيز ، هنگامي كه مسئول تنخواه گردان تقاضاي وجه مي كند ، مدارك مربوط به هر پرداخت بايد از لحاظ صحيح و كامل بودن مورد بررسي قرار گيرد و به گونه اي علامت گذاري شود كه ديگر قابل استفاده مجدد نباشد .

آزمونهاي حسابرسي تنخواه گردان نيز بر معاملات انجام شده تاكيد دارد ، نه بر موجودي پايان سال .

وجوه تنخواه گردانها ممكن است در يك حساب بانكي جداگانه نگهداري شود ، كه در اينگونه موارد بايد كتباً به يانك دستور داده شود كه هيچ چكي را كه به نام شركت است به اين حساب منظور نكند ، كه اين كار براي پيش گيري از واريز وصولي هاي نقدي به تنخواه گردان است .

 

 

 

 

 

 

 

سيستم كنترل داخلي و كامپيوتر :

 

پرداژش كامپيوتري معاملات نقدي مي تواند سيستم كنترل داخلي وجوه نقد را تقويت كند ، پرداژش كامپيوتري وجوه نقد دريافتي و چك هاي صادر شده بطور روزانه سبب مي شود كه كليه مدارك مورد نياز مانند دفتر روزنامه دريافتها نقدي ، دفتر صدور چك ، معين اشخاص و مانده حساب وجوه نقد به روز در اختيار مديريت قرار گيرد .علاوه بر اينها مي تواند با وجود هزاران چك صادر شده و به بانك ارائه نشده صورت مغايرات بانك را با قابليت اتكاي بسيار زياد تهيه كند .

 

 

كاربرگهاي حسابرسي وجوه نقد:

 

 كاربرگهاي حسابرسي وجوه نقد شامل نمودگر يا شرح نوشته ، پرسش نامه كنترل داخلي در شركتهاي بزرگ ، خلاصه آزمون مربوط به معاملات نقدي و ارزيابي سيستم كنترل داخلي وجوه نقد مي باشد .

ساير كاربرگهاي حسابرسي وجوه نقد شامل كاربرگ اصلي ، كاربرگ شمارش و موجودي صندوق ، تاييديه هاي بانك ، صورت مقايرت بانك ، صورت چكهاي ارائه نشده به بانك ، صورت چكهاي پي جويي شده ،‌پيشنهادهاي ارائه شده به صاحبكار براي بهبود سيستم كنترل داخلي و نكات مربوط به نحوه صحيح ارائه وجوه نقد در تراز نامه صاحبكار است .

 

برنامه حسابرسي وجوه نقد:

 

روند عمومي كارهايي را كه حسابرسان براي اثبات وجوه نقد انجام مي دهند ، برنامه حسابرسي ذيل نشان مي دهد .

الف ) سيستم كنترل داخلي وجوه نقد را ارزيابي كنيد :

 

1-    شناخت كافي از سيستم كنترل داخلي وجوه نقد كسب كنيد :

حسابرسان در حسابرسي شركت هاي كوچك براساس پرسشهايي از صاحبان و كاركنان شركت و مشاهدات دسته اول خود ، تشريح كتبي             كنترل هاي مورد اجرا را تهيه كنند در شركتهاي بزرگتر براي تشريح كنترل داخلي معمولاً از پرسشنامه كنترل هاي داخلي استفاده مي نمايند كه در آن موارد مربوط به پرداخت هاي نقدي بابت حقوق و دست مزد و سود سهام و روشهاي تغيير مغايرت بانك را در بر مي گيرد و به گونه اي طراحي شده كه در صورت وجود كنترل هاي رضايت بخش بايد پاسخ آنها مثبت باشد ، حسابرسان پس از تهيه نمودگر يا هرگونه تشريح ديگر از سيستم كنترل داخلي بايد آزمون شناخت سيستم را اجرا كنند ، اصطلاح آزمون شناخت سيستم به معناي رد يابي چند معامله در هر مرحله از سيستم است تا مشخص شود كه معاملات در واقع به گونه ي معلوم شده در نمود گراجرا مي شود .

2-    خطر كنترل را برآورد و آزمون هاي اضافي كنترل ها را طراحي كنيد :

حسابرسان بايد مشخص كند كدام آزمون هاي اضافي كنترل ها احتمالاً سبب كاستن از آزمون هاي محتوا خواهد شد تا در نتيجه هزينه كمتري واقع شود .

 

 

 

 

 

3-    آزمونهاي اضافي كنترل ها را اجرا كنيم :

نمونه اي از اين كنترل ها عبارت است از :

الف ) جمع هاي دفتر روزنامه وجوه نقد را كنترل و نقل اقلام را از آن به حسابهاي دفاتر كل و معين رديابي كنيد ، جمع هاي دفاتر مي تواند با استفاده از سيستم دستي يا استفاده از نرم افزارهاي عمومي حسابرسي امتحان شود .

ب ) جزئيات تعدادي از اقلام صورت دريافتهاي نقدي را با دفتر روزنامه دريافتهاي نقدي ، معين بدهكارها و فيش هاي واريز وجه به بانك مقايسه كنيد ، مقايسه ثبت هاي روزانه در دفتر روزنامه دريافتهاي نقدي با وجوه واريزي ممكن است گونه اي از تقلب را آشكار سازد كه به آن كلاه كلاه كردن مي گويند ، يعني كتمان كسري وجوه نقد از طريق تاخير در ثبت وجوه نقد دريافتي در جايي كه مامور دريافت وجوه نقد مسئوليت ثبت دفتر معين بدهكاران را نيز بعهده دارد كلاه كلاه كردن آسانتر از هرجاي ديگر رخ مي دهد .

پ ) جزئيات تعدادي از پرداخت هاي نقدي ثبت شده در دفتر روزنامه پرداخت هاي نقدي را با معين بستانكاران ، سفارشهاي خريد ، گزارشهاي دريافت كالا ، فاكتورهاي خريد و چك هاي صادر شده مقايسه كنيد .

 

4-    خطر كنترل را دوباره برآورد و آزمونهاي محتوا را طراحي كنيم :

حسابرسان پس از تكميل اجراي روشهاي ياد شده در بالا بايد ميزان خطر مربوط به هر يك از سرفصلهاي صورتهاي مالي را كه به وجوه نقد وابسته است برآورد و تعيين كنند ، برآورد خطر كنترل مستلزم شناسايي نقاط ضعف و قوت سيستم كنترل داخلي ، بسط و تحديد روشهاي حسابرسي و ارائه پيشنهادهاي اصلاحي براي درج در گزارش بررسي كنترل هاي داخلي به صاحبكار است .

 

ب ) آزمون هاي محتوا

5-    صورت ريز مانده هاي وجوه نقد را دريافت و با دفتر كل تطبيق كنيد

6-    درخواست تاييديه بانك را بمنظور اثبات وجوه نقد به بانكها ارسال كنيد

راه كار مستقيم براي دست يابي به اين هدف ، دريافت تاييديه از بانك درباره وجوه نزد بانك ، شمارش موجودي صندوق و تهيه صورت مغايرات بين صورت حسابهاي ارسالي و مدارك حسابداري است .

درخواست تاييديه ها توسط صاحبكار تهيه مي شود اما حسابرسان شخصاً بايد آنها را همراه با پاكتي به آدرس محل كار خود براي دريافت پاسخ بانك ارسال كنند ، مشخصات حسابها ، وام ها و ديگر معاملات بانكي روي درخواست استاندارد تاييديه بانكي تحرير مي شود تا كار تاييد مسئولين بانك آسانتر گردد ، تاييديه دريافتي اعتبار اطلاعات ثبت شده در مدارك حسابداري را تعيين مي كند ، همچنين مي تواند سبب كشف حسابها ، وامها يا ساير معاملات بانكي ديگري نيز بشود . يكي از بخشهاي مهم درخواست تاييديه تقاضاي افشاي كليه بدهي هاي شركت به بانك است ، كه اين تقاضا باعث مي شود علاوه بر تاييد وجود دارايي ها ، هرگونه بدهي به بانك كه در دفاتر شركت ثبت نشده است نيز آشكار گردد .

7-     صورت مغايرت بانك را به تاريخ تراز نامه از صاحبكار دريافت كنيد و لزوم مغايرت گيري فعاليت هاي بانكي را براي ماههاي ديگر نيز بررسي نماييد .

تهيه صورت هاي مغايرت بانك به شكلهاي زيادي صورت مي گيرد ، شكلي كه بيشتر مورد استفاده حسابرسان قرار مي گيرد با مانده طبق صورت حساب بانك شروع وبه مانده اصلاح نشده طبق مدارك حسابداري ختم مي شود ، اين شكل صورت مغايرت حسابرسان را قادر مي سازد كه ثبت هاي اصلاحي موثر بر وجوه نقد را مستقيماً روي كاربرگ صورت مقايرت پياده كنند .

 

 

 

 

8-    صورت حساب مقطعي بانك را كه شامل عمليات حد اقل 7 روز كاري پس از تاريخ تراز نامه باشد از بانك دريافت كنيد .

صورتحساب مقطعي بانك ، صورتحسابي است كه تعداد معيني روز كاري ( معمولاً 7 تا 10 روز ) پس از پايان سال مالي شركت را در بر مي گيرد . صاحبكار از بانك طرف حساب خود مي خواهد كه چنين صورت حسابي را تهيه و مستقيماً براي حسابرسان ارسال كند ، از اين صورت حساب براي آزمون صحت مغايرات حسابهاي بانكي صاحبكار استفاده مي شود . صورتحساب مقطعي حسابرسان را قادر مي سازد كه چكهاي ارائه نشده به بانك و وجوه در راه مندرج در صورت مغايرات را به دقت رسيدگي كند .

 

9-    وجوه نقد موجود در شركت را شمارش كنيد

وجوه نقد موجود در شركت معمولاً شامل دريافت هاي نقدي واريز نشده به بانك ، تنخواه گردان ، پول خرد و ساير وجوه نزد صندوق داران است . اقدام اوليه اي كه براي اثبات وجوه نقد موجود بايد صورت گيرد تحت كنترل گرفتن تمامي دارايي هاي قابل نقل و انتقال ، مانند وجوه نقد ،‌اوراق بهادار و ساير سرمايه گذاريها ، اسناد دريافتني و رسيدهاي انبار مواد وكالا مي باشد . جز در حالتي كه تمام دارايي هاي قابل نقل و انتقال تحت كنترل حسابرسان قرار گيرد ، امكان پنهان كاري كسري وجوه نقد از طريق نقل و انتقال بين اينگونه دارايي ها براي مسئولين و كاركنان نادرست شركت بوجود مي آيد .وجود چكهاي شخصي مديران ، كاركنان و يا مشتريان كه بمنظور راحتي آنان توسط صندوق نقد شده است جزء موجودي وجوه نقد ، امري چندان غير عادي نيست ، بديهي است كه اينگونه چكها نبايد ثبت دفتر روزنامه دريافت هاي نقدي شده باشد ، زيرا چكهاي مزبور تنها جايگزيني براي وجوه نقد موجود بوده است .

 

10 – انقطاع زماني دريافت ها و پرداخت هاي نقدي را  كنترل كنيد

وجوه نقد مندرج در ترازنامه بايد تمام دريافت هاي آخرين روز سال را منعكس كند و هيچگونه دريافت هاي بعدي را در بر نگيرد ، به عبارت ديگر انعكاس صحيح وضعيت وجوه نقد در ترازنامه مستلزم انقطاع كامل دريافت هاي نقدي و پرداخت هاي نقدي در پايان سال است .حسابرسان براي حصول اطمينان از انقطاع كامل پرداختهاي نقدي بايد شماره آخرين چك هر حساب بانكي را كه در روز آخر سال صادرشده است يادداشت كند و در مورد ارسال يا تحويل كليه چكهاي صادر شده براي بستانكاران از مديريت شركت پرس و جو نمايد.

 

11- كليه نقل و انتقالات حسابهاي بانكي را براي هفته آخر سال مورد رسيدگي و هفته اول سال بعد رديابي كنند

هدف از رديابي نقل و انتقالات بانكي ، آشكاركردن مواردي است كه با چك بازي موجودي وجوه نقد بيش از واقع نشان داده مي شود ، بسياري از واحدهاي تجاري داراي حساب بانكي نزد چند بانك مي باشند و گاه مجبور مي شوند كه وجوهي را از يك حساب به حساب ديگر منتقل كنتد . چكي كه بحساب خوابيده مي شود معمولاً چند روز طول مي كشد كه از حساب مربوطه نقد و به حساب ديگر منظور شود ، مبلغ اين چك در طول مدت مزبور جزء موجودي هر دو حساب خواهد بود . چك بازي يعني سوء استفاده از اين فاصله زماني براي پنهان داشتن كسري وجوه نقد يا تامين نيازهاي مالي بسيار كوتاه مدت .

 

افشاي چك بازي :

حسابرسان با مقايسه تاريخ هاي مندرج در كاربرگ مي توانند سوء استفاده هاي رخ داده را تعيين كنند .

 

12- هرگونه چك با مبلغ گزاف يا غير عادي دروجه اشخاص وابسته را پي جويي كنيد

هر چك با مبلغ كلان يا غير عادي كه در وجه مديران ، رؤسا يا كاركنان شركت ، شركتهاي وابسته يا بمنظور نقد شدن ( يعني در وجه حامل يا چكي كه بتوان آن را مستقيماً از بانك نقد كرد و نياز به حساب خوابانيدن نداشته باشد ) صادر شده است را حسابرسان بايد  به دقت بررسي كنند تا مشخص شود كه اينگونه چك ها  الف) داراي مجوز لازم بوده و بدرستي ثبت دفاتر شده اند   ب) بطور كافي  در صورت هاي مالي شركت افشا شده است .

 

 

 

13- چگونگي ارائه و كفايت افشاي وجوه نقد را در صورت هاي مالي ارزيابي كنيد

رقم وجوه نقد مندرج در تراز نامه بايد تنها وجوهي را شامل باشد كه براي عمليات جاري شركت در دسترس مي باشد . موجوديهاي پول خرد و تنخواه گردان با وجودي كه براي استفاده هاي عمومي شركت نمي باشد معمولاً ناچيز است و جزء وجوه نقد در تراز نامه ارائه مي شود .موجودي هاي محدوديت دار نزد بانك مانند وجوه مربوطه به اقساط بدهيهاي بلند مدت يا وجوه استهلاكي اوراق قرضه نبايد جزء وجوه نقد باشد .

 

حساب آرايي  اصطلاح حساب آرايي به اعمالي گفته مي شود كه قبل از تاريخ تراز نامه صورت مي گيرد تا وضعيت نقدينگي را بهبود بخشد يا اعمالي كه بهبود تصوير مالي شركت را سبب گردد . حسابرسان پيش از تاييد چگونگي ارائه وجوه نقد در ترازنامه بايد با استفاده قضاوت حرفه اي خود تعيين كنند كه حساب آرايي صاحب كارشان به ارائه گمراه كننده صورتهاي مالي منجر شده است يا خير.

رسيدگيهاي ضمني به وجوه نقد

 

مؤسسات حسابرسي كوشش مي كنند روشهاي رسيدگي به وجوه نقد را كه امكان اجراي آن بيش از پايان سال مالي وجود دارد درطول سال اجرا كنند تا از تراكم كار رسيدگي در ايام بلافاصله پس از پايان سال مالي جلوگيري شود .

 

 

اوراق بهادار قابل داد و ستد:

با اهميت ترين سرمايه گذاريها از ديدگاه حسابرسان سهام و اوراق قرضه است چون بيش از ساير گونه هاي سرمايه گذاري در شركت ها يا فت   مي شود و معمولاً ارزش ريالي آنها بيش از ساير سرمايه گذاريها است ، گواهينامه هاي سپرده ثابت بانكي ، اسناد صادر شده توسط شركتها ،اسناد رهني و ارزش نقدي بيمه نامه هاي عمر از جمله ديگر سرمايه گذاريهايي است كه حسابرسان با آن روبرو مي شوند.

سرمايه گذاري كوتاه مدت وجوه نقد بدون استفاده در اوراق بهادار قابل داد و ستد نشانه مديريت خوب است . اينگونه سرمايه گذاريها به منزله وجوه نقد ذخيره تلفني مي شدو كه با وجوه ايجاد بازيافتي با نرخ ثابت ، در هر زمان و به سرعت قابل نقد شدن است . شركتها ممكن است در زمينه اوراق بهادار قابل داد و ستد با هدف نيمه بلند مدت ( نه كوتاه و نه بلند مدت ) سرمايه گذاري كنند . طول مدت نگهداري اينگونه سرمايه گذاريها را بازده جاري اوراق بهادار ،‌وضعيت مالياتي شركت و نيازهاي شركت به وجوه نقد تعيين مي شود نبايد تحت عنوان اوراق بهادار قابل داد و ستد طبقه بندي شود .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

هدفهاي حسابرسان از رسيدگي به اوراق بهادار قابل داد و ستد

 

هدفهاي حسابرسان از رسيدگي به اوراق بهادار قابل داد و ستد بجز انطباق ارزشيابي اوراق بهادار قابل داد و ستد با روش اقل بهاي تمام شده يا بازار ( ارزشيابي ) بقيه موارد مانند هدفهاي حسابرسان به رسيدگي به وجوه نقد مي باشد .

حسابرسان همزمان با حسابرسي اوراق بهادار قابل داد و ستد حسابهاي درآمد بهره و سود سهام و درآمد بهره دريافتني مربوط وهچنين حساب سود و زيان حاصل از فروش اوراق بهادار ررا نيز رسيدگي مي كنند . حسابرسان بايد رسيدگي به وجوه نقد و رسيدگي به اوراق بهادار قابل داد و ستد را بطور همزمان انجام دهند تا بتوانند سوء استفاده هاي از وع جايگزيني هاي غير مجاز ( مانند فروش اوراق بهادار و استفاده از موجوه حاصل از آن براي پنهان داشتن كسري موجودي نقد ) بين حسابها را كشف كنند .

 

كنترلهاي داخلي اوراق بهادار قابل داد و ستد:

 

عوامل عمده سيستم كنترل داخلي اوراق بهادار قابل داد و ستد شامل موارد زير است :

1-    تفكيك وظايف صدور مجوز خريد و فروش اوراق بهادار ، حفاظت از اوراق بهادار و ثبت سرمايه گذاريها و واگذاري اين مسئوليتها به افراد مستقل .

2-    وجود صورت ريز كاملي از تمام اوراق بهادار متعلق به شركت و درآمدهاي بهره و سود سهام آنها .

3-    خريد اوراق بهادار به نام شركت .

4-    بازرسي عيني اوراق بهادار بطور متناوب توسط حسابرسان داخلي يا مسئول ديگري كه نسبت به صدور مجوز ( خريد و فروش ) نگهداري يا ثبت اوراق بهادار در دفاتر شركت مسئوليتي نداشته باشد .

وجود فهرستي كامل از كليه اوراق بهادار متعلق به شركت و اوراق بهادار اماني نزد شركت از لحاظ سيستم رضايتبخش كنترل داخلي بسيار ضروري است . مدارك ثبت اوراق بهادار اغلب شامل كارت معين براي هر يك از آنهاست . اطلاعات مندرج در كارت معين اوراق بهادار عبارت است از : نام كامل شركت صادر كننده ، ارزش اسمي ، شماره گواهينامه ، تعداد سهام يا اوراق قرضه ، تاريخ تحصيل ، نام كارگزار بورس ، بهاي تمام شده و هرگونه بهره يا سود دريافتي . خريد و فروش اوراق بهادار معمولاً به يكي از مسئولين مالي شركت واگذار مي شود كه وي نيز زير نظر كميته سرمايه گذاري هئيت مديره به اين كار مي پردازد .

 

 

 

حسابرسان داخلي يا يكي از مسئولين شركت در فواصل زماني كوتاه و به طور مرتب اوراق بهادار موجود را بازرسي ، شماره سريال و ديگر مشخصات آنها را با مدارك حسابداري مقايسه كند و حسابهاي معين اوراق بهادار را با دفتر كل مطابقت دهد ، اين روش مكملي است براي كنترل داخلي مربوط به تفكيك وظايف صدور مجوز ، دفتر داري و حفاظت  ( داراييها ) .

 

 

 

 

 

 

 

برنامه حسابرسي اوراق بهادار:

 

روشهايي كه حسابرسان معمولاً اجرا مي كند تا به هدفهاي حسابرسي دست يابند در ابتداي همين فصل مربوط به وجوه نقد آمده است .

 

روشهاي حسابرسي و كاربرگها:

 

كاربرگهاي منعكس كننده سيستم كنترل داخلي مي تواند شامل نمودگر ، پرسش نامه يا شرح نوشته باشد ، معاملات انتخابي از خريد و فروش اوراق بهادار در سيستم حسابداري رديابي مي شود تا اعمال شدن واقعي كنترل ها اثبات گردد . براي مثال خريد اوراق قرضه بايد مصوبه كميته سرمايه گذاري را داشته باشد و مدارك دريافتي از كارگزار بورس بايد دريافت سفارش خريد و اجراي آن را نشان دهد ، ديگر مدارك مربوط عبارت است از صورتحسابهاي ماهانه كارگزار بورس ، گواهينامه سهام خريداري شده ، ثبتهاي دفتر معين اوراق بهادار و گزارش ماهانه خزانه دار ، حاوي تمام خريد و فروش هاي اوراق بهادار ، ميزان اوراق بهادار موجود و درآمدهاي دريافتي بابت اوراق بهادار .

 

گزارش كتبي معاملات ماهانه اوراق بهادار يكي از ابزارهاي پر ارزش كنترل داخلي است .حسابرسان علاوه بر رسيدگي به اعلاميه ها و صورتحسابهاي كارگزاران بوري و حسابهاي وجوه نقد مربوط به معاملات انتخابي از بين خريد ها و فروشهاي طي سال بايد معاملات مربوط به اوراق بهادار را براي دو يا سه هفته بعد از تاريخ تراز نامه نيز بررسي كنند .

 

سرمايه گذاريهاي ثبت شده به روش ارزش ويژه :

 

سرمايه گذاري در آن گروه از سهام عادي شركت ها كه نفوذ قابل ملاحضه اي را در عمليات و رويه هاي مالي شركت سرمايه پذير به وجود مي آورد بايد با استفاده از روش ارزش ويژه ثبت شود .مانند مالكيت 20 % از سهام با حق رأي شركت سرمايه پذير .

 

حسابرسان در موارد برخورد با سرمايه گذاريهاي ثبت شده به روش ارزش ويژه بايد درباره صحت ثبت اوليه آنها در دفاتر مطمئن شوند  .

 

حسابرسان بايد شواهد مربوط به مبالغ درآمد بعدي اينگونه سرمايه گذاريها وچگونگي ثبت آنها ونيز، هرگونه تعديلي را كه در حساب سرمايه گذاريها بعمل آمده است بدست آورند ، شواهد مزبور معمولاً از صورتهاي مالي حسابرسي شده شركت سرمايه پذير كسب مي شود .

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده توسط محمد رضا محسنی در شنبه 18 اردیبهشت1389 و ساعت 0:19 |